Konferans Sırasında

MUN Rules of Procedure: Oturumlar nasıl işler?

Rules of Procedure, MUN’da kimin ne zaman konuşacağını ve kararların nasıl alınacağını belirleyen kurallar bütünüdür. İlk bakışta karmaşık görünebilir ama temel mantığını anladığında oturumları rahatlıkla takip edebilirsin. Bir oturum genellikle şu akışla ilerler:

1. Yoklama (roll call): Adın okunduğunda “present” ya da “present and voting” dersin. “Present and voting” diyen delege, karar oylamalarında çekimser kalamaz.
2. Konuşmacı listesi (speakers’ list): Delegeler sırayla resmi açılış konuşmalarını yapar. Konuşman bittiğinde kalan süreni chair’a, başka bir delegeye ya da sorulara devredebilirsin (yield).
3. Motion’lar: Delegeler, oturumun nasıl ilerleyeceğini motion vererek önerir. En sık kullanılanlar moderated caucus (chair’ın söz verdiği kısa konuşmalar), unmoderated caucus (serbest müzakere zamanı) ve oylamaya geçme motion’ıdır.
4. Oylama: Prosedürel oylamalarda (örneğin bir motion için) herkes oy kullanır. Karar taslağı oylamalarında ise “present” diyen delegeler çekimser kalabilir.

Point’ler, konuşma sırası sende olmasa da chair’a ya da bir konuşmacıya kısaca seslenmeni sağlayan araçlardır. Dördünde de yöntem aynıdır: placard’ını kaldırırsın, chair sana söz verdiğinde ayağa kalkar, hangi point’i kullandığını söyler ve bir iki cümleyle açıklarsın. Chair cevabını verdikten sonra yerine oturursun.

• Point of order: Oturumda bir kuralın yanlış uygulandığını fark ettiğinde. Örneğin bir delege konuşma süresini aştığında ya da oylama yanlış sırayla yapıldığında.
• Point of personal privilege: Oturuma katılmanı zorlaştıran kişisel bir sorun olduğunda. Örneğin konuşmacıyı duyamıyorsan, salon çok soğuksa ya da odadan çıkman gerekiyorsa.
• Point of parliamentary inquiry: Kurallarla ya da oturumun akışıyla ilgili bir şeyi anlamadığında. Örneğin şu an hangi aşamada olunduğunu ya da bir motion’ı nasıl vereceğini bilmiyorsan.
• Point of information: Bir delegenin konuşması bittiğinde, konuşmasının içeriğiyle ilgili ona soru sormak istediğinde.

MUN terimleri ve kalıpları: Bilmen gereken kelimeler

MUN terimlerini bilmek, komitede neler olup bittiğini anlamanı ve kendini doğru ifade etmeni sağlar. En sık karşılaşacağın terimler şunlardır:

Komitede sık kullanılan konuşma kalıpları:

• “Honourable Chair, distinguished delegates…”: Konuşmaya başlarken kullanılan resmi hitap.
• “The delegation of Japan believes that…”: Ülkenin görüşünü aktarırken. MUN’da “ben” yerine “the delegation of…” denir.
• “The delegate yields the floor back to the Chair.”: Konuşmayı bitirip süreyi chair’a devrederken.
• “Motion to move into a moderated caucus of ten minutes, with a speaking time of one minute, on the topic of…”: Moderated caucus önerirken.
• “Is the delegate open to points of information?”: Konuşmacıya soru sormak istediğinde chair’ın soracağı soru.
• “The delegation of Brazil would like to thank the delegate of Kenya for…”: Başka bir delegenin fikrine atıf yaparken.

Tüm terimleri tek sayfada görmek için terimler kartımızı indirebilirsin.

MUN’da lobbying ve blok oluşturma

Lobi çalışması (lobbying), delegelerin resmi tartışmanın dışında bir araya gelip ortak bir çözüm üzerinde çalıştığı süreçtir. Genellikle unmoderated caucus (serbest müzakere süresi) sırasında yapılır; bu sürede delegeler yerlerinden kalkıp birbirleriyle serbestçe görüşebilir. Benzer görüşteki ülkelerin bir araya gelerek oluşturduğu gruba blok (bloc) denir. MUN’da karar tasarılarının (draft resolution) çoğu bu süreçte şekillenir.

Etkili bir lobi çalışması için:

• Hazırlıklı gel: Araştırman sırasında belirlediğin muhtemel müttefiklerin listesi yanında olsun.
• Erken harekete geç: İlk unmoderated caucus’ta bloklar hızla oluşur. Beklemek yerine benzer görüşteki delegelerin yanına git.
• Dinle: Karşındakinin önceliklerini anlamak, ortak noktayı bulmanı kolaylaştırır.
• Görev al: Bloktaki iş bölümünde aktif ol; taslak yazmak, fikirleri düzenlemek ya da diğer bloklarla görüşmek gibi.
• Uzlaşmaya açık ol: Ülke politikandan ödün vermeden, ortak metne ulaşmak için esneyebileceğin noktaları belirle.
• Kimseyi dışlama: Sessiz kalan delegeleri de sürece dahil etmek, chair’ların dikkatini çeken bir liderlik davranışıdır.

Bazen iki blok benzer taslaklar üzerinde çalışır. Bu durumda taslakları birleştirmek (merge) genellikle daha geniş destek bulmanı sağlar.

Resolution paper nedir ve nasıl yazılır?

Resolution paper, komitenin gündem maddesine dair önerdiği çözümleri resmi bir dille bir araya getiren karar taslağıdır.
Lobi sürecinde komite genellikle birkaç bloğa ayrılır ve her blok kendi karar tasarısını yazar. Metni fiilen yazan ve sahiplenen ülkelere Sunucu Ülkeler (sponsors / main submitters) denir. Tasarıyı komiteye onlar sunar, savunur ve sorulara cevap verir. Tasarının komitede tartışmaya açılmasını destekleyen ülkelere ise İmzacı ülkeler (signatories) denir. İmza atmaları metnin içeriğine katıldıkları anlamına gelmez, sadece “bu metin tartışılsın” demektir. Oylamada aleyhte bile oy verebilirler.
Bu tasarılar komitede tartışılır ve hangisinin kabul edileceğine en sonunda tüm komite oylayarak karar verir.

Bir resolution üç bölümden oluşur:
1. Başlık kısmı: Komitenin adı, gündem maddesi, ana yazarlar (sponsors ya da main submitter) ve imzacı ülkeler (signatories).
2. Preambulatory clause’lar: Sorunu ve geçmişte yapılanları hatırlatan giriş maddeleri. Bir kalıp ifadeyle başlar, genellikle italik ya da altı çizili yazılır ve virgülle biter. Numaralandırılmaz.
3. Operative clause’lar: Somut çözümleri içeren maddeler. Numaralandırılır, bir eylem fiiliyle başlar ve noktalı virgülle biter; son madde noktayla biter.

Kısa bir örnek:

Recognizing the growing impact of climate change on global food security,

Noting with concern that millions of people face food shortages every year,

1. Encourages Member States to invest in climate-resilient agriculture;
2. Calls upon international organizations to support farmers in vulnerable regions through training programmes;
3. Requests the Secretary-General to report on progress at the next session.

Operative clause’ların somut olsun: kimin, neyi, nasıl yapacağı açıkça yazılmalı. Ayrıca komitenin yetkisini aşma. Örneğin “Condemns” ya da “Demands” gibi güçlü ifadeler genellikle Güvenlik Konseyi’ne özgü kabul edilir. Format kuralları ve gereken sponsor ve signatory sayısı konferanstan konferansa değiştiği için katılım göstermek istediğin konferansın sayfasını kontrol et. Kalıp ifadelerin tam listesi için clause listemizi indirebilirsin.

MUN’da amendment nedir ve nasıl verilir?

Amendment, komitede tartışılan bir karar taslağını değiştirmek için yapılan resmi öneridir. Bir operative clause eklemek, çıkarmak ya da değiştirmek için kullanılır. Amendment’lar sayesinde taslak, daha fazla ülkenin destekleyebileceği bir hale gelir.

Amendment süreci genellikle şöyle işler:

1. Değişiklik önerini, hangi maddeyi nasıl değiştirmek istediğini açıkça belirterek yazılı olarak hazırlarsın.
2. Öneriyi chair’a teslim edersin.
3. Chair amendment’ı komiteye sunar ve önerinin lehinde ve aleyhinde konuşmalar yapılır.
4. Komite amendment’ı oylar. Kabul edilirse karar taslağı bu değişiklikle güncellenir.

Bazı konferanslarda “friendly” ve “unfriendly” amendment ayrımı vardır. Taslağın tüm ana yazarlarının kabul ettiği bir değişiklik (friendly) oylama yapılmadan eklenebilir; ana yazarların kabul etmediği bir değişiklik (unfriendly) ise oylanır.

Amendment yazarken kısa ve net ol. Amaç taslağı zayıflatmak değil, daha güçlü ve daha kapsayıcı hale getirmek olmalı.